{"id":37055,"date":"2021-02-22T15:33:19","date_gmt":"2021-02-22T14:33:19","guid":{"rendered":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/?page_id=37055"},"modified":"2022-09-08T08:47:44","modified_gmt":"2022-09-08T06:47:44","slug":"kommunikasjon","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/vare-tema\/helse\/kommunikasjon\/","title":{"rendered":"Kommunikasjon"},"content":{"rendered":"<p>[et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; custom_padding_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; admin_label=&raquo;Section %22The Boss%22&#8243; module_id=&raquo;chef&raquo; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;150px||104px|&raquo; custom_padding_tablet=&raquo;100px||60px|&raquo; custom_padding_phone=&raquo;80px||40px|&raquo; custom_css_main_element=&raquo;margin-left: 2%;||margin-right: 2%;||&raquo; transparent_background=&raquo;off&raquo; collapsed=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;1_2,1_2&#8243; use_custom_gutter=&raquo;on&raquo; gutter_width=&raquo;1&#8243; padding_mobile=&raquo;on&raquo; column_padding_mobile=&raquo;on&raquo; admin_label=&raquo;Row&raquo; module_class=&raquo; et_pb_row_fullwidth&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; width=&raquo;100%&raquo; width_tablet=&raquo;100%&raquo; width_phone=&raquo;&raquo; width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; max_width_tablet=&raquo;100%&raquo; max_width_phone=&raquo;&raquo; max_width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;0px|0px|0px|0px&raquo; make_fullwidth=&raquo;on&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][et_pb_text admin_label=&raquo;overskrift &raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One|||on|&raquo; text_font_size=&raquo;40px&raquo; text_line_height=&raquo;1em&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#666666&#8243; header_font_size=&raquo;3px&raquo; header_2_font=&raquo;||||||||&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-26px|||&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;-30px|||&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;|10%||&raquo; custom_padding_tablet=&raquo;&raquo; custom_padding_phone=&raquo;|0px||20px&raquo; custom_padding_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; text_font_size_tablet=&raquo;&raquo; text_font_size_phone=&raquo;50&#8243; text_font_size_last_edited=&raquo;on|phone&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Kommunikasjon<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_text disabled_on=&raquo;on|on|on&raquo; admin_label=&raquo;underoverskrift &raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Dancing Script|on|||&raquo; text_text_color=&raquo;#e09900&#8243; text_font_size=&raquo;34&#8243; text_line_height=&raquo;1em&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_padding=&raquo;|13%|40px|&raquo; custom_padding_tablet=&raquo;|13%|30px|&raquo; custom_padding_phone=&raquo;|20px|20px|30px&raquo; custom_padding_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; text_font_size_tablet=&raquo;&raquo; text_font_size_phone=&raquo;30&#8243; text_font_size_last_edited=&raquo;on|phone&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>*p\u00e5 samisk*<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_2,1_2&#8243; use_custom_gutter=&raquo;on&raquo; gutter_width=&raquo;1&#8243; padding_mobile=&raquo;on&raquo; make_equal=&raquo;on&raquo; column_padding_mobile=&raquo;on&raquo; admin_label=&raquo;Row&raquo; module_class=&raquo; et_pb_row_fullwidth&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; width=&raquo;100%&raquo; width_tablet=&raquo;100%&raquo; width_phone=&raquo;&raquo; width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; max_width_tablet=&raquo;100%&raquo; max_width_phone=&raquo;&raquo; max_width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;0px|0px|0px|0px&raquo; make_fullwidth=&raquo;on&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; custom_padding=&raquo;|||19%&raquo; custom_padding_tablet=&raquo;|||16%&raquo; custom_padding_phone=&raquo;|||10%&raquo; custom_padding_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][et_pb_text module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#000000&#8243; text_font_size=&raquo;15px&raquo; text_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;justified&raquo; custom_margin=&raquo;|||-26px||&raquo; custom_padding=&raquo;10px|7%|60px|25px||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>I ethvert helsem\u00f8te, uavhengig om det er innen somatikk eller psykisk helsevern, er kommunikasjonen mellom helse- og sosialpersonell og pasient\/bruker avgj\u00f8rende for \u00e5 lykkes med utformingen av helse- og sosialhjelp p\u00e5 en hensiktsmessig m\u00e5te. M\u00e5ten \u00e5 m\u00f8te og kommunisere med pasienten p\u00e5 vil ha stor betydning for tillit og muligheten for \u00e5 etablere en god samhandling og samarbeid i behandlingen.<\/p>\n<p>Kommunikasjon betyr \u00e5 \u00abgj\u00f8re felles\u00bb og handler om \u00e5 fors\u00f8ke \u00e5 forst\u00e5 det den andre forst\u00e5r, hva den andre tenker og f\u00f8ler om en sak eller en opplevelse (1). Det er flere aspekter som medvirker til god eller mindre god kommunikasjon. Samtale p\u00e5 et felles spr\u00e5k er det mest grunnleggende vi har for \u00e5 f\u00e5<span>\u00a0<\/span><span>en korrekt og helhetlig for<\/span>st\u00e5else av pasientens\/brukerens problemer og ut fra det finne den beste og mest hensiktsmessige m\u00e5te \u00e5 hjelpe p\u00e5.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=&raquo;Referanser&raquo; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; open_icon_color=&raquo;#e09900&#8243; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; title_level=&raquo;h1&#8243; title_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; title_font_size=&raquo;14px&raquo; closed_title_text_align=&raquo;left&raquo; closed_title_font_size=&raquo;14px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;12px&raquo; body_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_link_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ul_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ol_line_height=&raquo;1.7em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;left&raquo; width=&raquo;62%&raquo; module_alignment=&raquo;left&raquo; custom_margin=&raquo;||50px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px||10px||true|false&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p style=\"text-align: left\">Skrevet av: Inger Dagsvold, Prosjektleder fase 1 SAMINOR 3, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>Denne teksten er hentet fra: Arbeidsgruppen for l\u00e6ringsaktiviteter om samers rettigheter i helse- og sosialtjenesten. (2021). Modul 2. I L\u00e6ringsaktiviteter om samiske rettigheter i helse- og sosialtjenestene. UiT Norges arktiske universitet. <a href=\"https:\/\/lor.instructure.com\/resources\/0965a7b4a62b47518e3d8ebda19bdc0b\">https:\/\/lor.instructure.com\/resources\/0965a7b4a62b47518e3d8ebda19bdc0b<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li>Dahl, \u00d8. (2001). M\u00f8ter mellom mennesker : interkulturell kommunikasjon. Oslo: Gyldendal akademisk.<\/li>\n<\/ol>\n<p>[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_color=&raquo;rgba(255,255,255,0)&raquo; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_4,1_4,1_2&#8243; use_custom_gutter=&raquo;on&raquo; gutter_width=&raquo;0&#8243; padding_mobile=&raquo;on&raquo; column_padding_mobile=&raquo;on&raquo; admin_label=&raquo;Row&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; custom_margin=&raquo;-25px|||&raquo; custom_padding=&raquo;0px|0px|0px|0px&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/03\/pasient-2.png&raquo; title_text=&raquo;Illustrasjon: Iselin Caroline Finn&raquo; align=&raquo;center&raquo; align_tablet=&raquo;center&raquo; align_phone=&raquo;&raquo; align_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; max_width=&raquo;450%&raquo; custom_margin=&raquo;-53%|||30px&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;0px|||0px&raquo; custom_margin_phone=&raquo;0px|||0px&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; animation_style=&raquo;slide&raquo; animation_direction=&raquo;top&raquo; animation_duration=&raquo;500ms&raquo; animation_intensity_slide=&raquo;10%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One||||||||&raquo; text_font_size=&raquo;12px&raquo; text_line_height=&raquo;0em&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;10px||10px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Illustrasjon: Iselin Caroline Finn<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; custom_margin=&raquo;-40px||-10px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;0px||||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; custom_margin=&raquo;||-50px||false|false&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;4_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; custom_margin=&raquo;||10px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;||||false|false&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Innhold<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_divider _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_divider][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_5,1_5,1_5,1_5,1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; custom_margin=&raquo;0px||10px||false|false&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;\u00c5 snakke om sykdom og f\u00f8lelser&raquo; url=&raquo;#sykdom&raquo; image_icon_width=&raquo;35%&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom menubox-equal-size&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_color=&raquo;#353740&#8243; header_font_size=&raquo;13px&raquo; header_line_height=&raquo;1.4em&raquo; body_font=&raquo;Montserrat||||&raquo; body_text_color=&raquo;#747d88&#8243; body_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_translate_linked=&raquo;off&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; width=&raquo;256px&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; max_height=&raquo;196px&raquo; custom_margin=&raquo;||||true|true&raquo; custom_padding=&raquo;20px|10px|20px|10px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;#sykdom&raquo; border_width_all=&raquo;0px&raquo; border_color_all=&raquo;#dddddd&raquo; border_style_all=&raquo;solid&raquo; use_border_color=&raquo;on&raquo; border_color=&raquo;#dddddd&raquo; image_max_width=&raquo;35%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;Spr\u00e5klig tilrettelegging&raquo; url=&raquo;#sprak&raquo; image_icon_width=&raquo;35%&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom menubox-equal-size&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_color=&raquo;#353740&#8243; header_font_size=&raquo;13px&raquo; header_line_height=&raquo;1.4em&raquo; body_font=&raquo;Montserrat||||&raquo; body_text_color=&raquo;#747d88&#8243; body_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_translate_linked=&raquo;off&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; width=&raquo;256px&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; max_height=&raquo;196px&raquo; custom_margin=&raquo;||||true|true&raquo; custom_padding=&raquo;20px|10px|20px|10px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;#sprak&raquo; border_width_all=&raquo;0px&raquo; border_color_all=&raquo;#dddddd&raquo; border_style_all=&raquo;solid&raquo; use_border_color=&raquo;on&raquo; border_color=&raquo;#dddddd&raquo; image_max_width=&raquo;35%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;Samiske pasienter med demens&raquo; url=&raquo;#demens&raquo; image_icon_width=&raquo;35%&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom menubox-equal-size&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_color=&raquo;#353740&#8243; header_font_size=&raquo;13px&raquo; header_line_height=&raquo;1.4em&raquo; body_font=&raquo;Montserrat||||&raquo; body_text_color=&raquo;#747d88&#8243; body_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_translate_linked=&raquo;off&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; width=&raquo;256px&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; max_height=&raquo;196px&raquo; custom_margin=&raquo;||||true|true&raquo; custom_padding=&raquo;20px|10px|20px|10px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;#demens&raquo; border_width_all=&raquo;0px&raquo; border_color_all=&raquo;#dddddd&raquo; border_style_all=&raquo;solid&raquo; use_border_color=&raquo;on&raquo; border_color=&raquo;#dddddd&raquo; image_max_width=&raquo;35%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;Samer med funksjonsnedsettelser&raquo; url=&raquo;#funksjonsnedsettelser&raquo; image_icon_width=&raquo;35%&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom menubox-equal-size&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_color=&raquo;#353740&#8243; header_font_size=&raquo;13px&raquo; header_line_height=&raquo;1.4em&raquo; body_font=&raquo;Montserrat||||&raquo; body_text_color=&raquo;#747d88&#8243; body_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_translate_linked=&raquo;off&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; width=&raquo;256px&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; max_height=&raquo;196px&raquo; custom_margin=&raquo;||||true|true&raquo; custom_padding=&raquo;20px|10px|20px|10px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;#funksjonsnedsettelser&raquo; border_width_all=&raquo;0px&raquo; border_color_all=&raquo;#dddddd&raquo; border_style_all=&raquo;solid&raquo; use_border_color=&raquo;on&raquo; border_color=&raquo;#dddddd&raquo; image_max_width=&raquo;35%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;FNs b\u00e6rekraftsm\u00e5l&raquo; url=&raquo;#sdg&raquo; image_icon_width=&raquo;35%&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom menubox-equal-size&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_color=&raquo;#353740&#8243; header_font_size=&raquo;13px&raquo; header_line_height=&raquo;1.4em&raquo; body_font=&raquo;Montserrat||||&raquo; body_text_color=&raquo;#747d88&#8243; body_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_translate_linked=&raquo;off&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; width=&raquo;256px&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; max_height=&raquo;196px&raquo; custom_margin=&raquo;||||true|true&raquo; custom_padding=&raquo;20px|10px|20px|10px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;#sdg&raquo; border_width_all=&raquo;0px&raquo; border_color_all=&raquo;#dddddd&raquo; border_style_all=&raquo;solid&raquo; use_border_color=&raquo;on&raquo; border_color=&raquo;#dddddd&raquo; image_max_width=&raquo;35%&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; module_id=&raquo;sykdom&raquo; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; custom_css_main_element=&raquo;margin-left: 2%;||margin-right: 2%;||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;1_2,1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#7e7f93&#8243; text_font_size=&raquo;13px&raquo; text_line_height=&raquo;1.2em&raquo; link_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_2_font=&raquo;Poiret One|||on|||||&raquo; header_2_text_align=&raquo;center&raquo; header_2_font_size=&raquo;15px&raquo; header_3_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_3_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_3_font_size=&raquo;18px&raquo; header_3_line_height=&raquo;1.2em&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left\">Skrevet av<\/h2>\n<h3><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/inger.j.dagsvold\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Inger Dagsvold<\/a><\/h3>\n<p>Prosjektleder fase 1 SAMINOR 3, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_blurb title=&raquo;Podkast&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe027;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; admin_label=&raquo;Teaser&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/radio.nrk.no\/podkast\/tett_paa\/sesong\/202010-11-12\/l_dda372d5-4606-4b7e-a372-d54606fb7e03\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">NRK Tett p\u00e5: Samer vrir ofte sex-samtalen til humor<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radio.nrk.no\/podkast\/tett_paa\/l_580fa617-0887-4cc9-8fa6-170887ccc92c\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">NRK Tett p\u00e5: \u00c5penhet gj\u00f8r det samiske samfunnet st\u00f8rre<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/sverigesradio.se\/avsnitt\/1499436\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Sveriges Radio:\u00a0Simon Marainen &#8211; S\u00e5 l\u00e4nge du h\u00f6r en m\u00e4nniskas personjojk<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Forskningsartikkel&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe02c;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; saved_tabs=&raquo;all&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/hdl.handle.net\/10037\/14292\">Important Factors When Communicating with Sami Patients About Health, Illness and Care Issues\u00a0<\/a>\u00a0(Mehus, Bongo &amp; Moffitt, 2015)<\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/05\/kommunikasjon4.3.png&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; width=&raquo;50%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One||||||||&raquo; text_font_size=&raquo;12px&raquo; text_line_height=&raquo;0em&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;10px||10px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Illustrasjon: Iselin Caroline Finn<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text module_id=&raquo;toggle3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#000000&#8243; text_font_size=&raquo;15px&raquo; text_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;justified&raquo; custom_margin=&raquo;|||0px|false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px|7%|60px|25px||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h1 style=\"text-align: justify\">\u00c5 snakke om sykdom og f\u00f8lelser<\/h1>\n<p><span>Det sies iblant at samer ikke snakker om sykdom og f\u00f8lelser. Det sies ogs\u00e5 at nordmenn er f\u00f8dt med ski p\u00e5 bena. For helse- og sosialpersonell er det viktig \u00e5 huske at generelle utsagn om en kultur ikke n\u00f8dvendigvis stemmer i m\u00f8te med det enkelte menneske. Det er stor sannsynlighet for at alle nordmenns benbrudd ikke har oppst\u00e5tt under skikj\u00f8ring. Det er ogs\u00e5 sannsynlig at oppfatninger om hva som er en &laquo;samisk kulturell m\u00e5te&raquo; \u00e5 v\u00e6re eller snakke p\u00e5 ikke deles av alle samer. Det ka<\/span><span>n for eksempel<\/span><span>\u00a0godt v\u00e6re at det ikke snakkes\/skrives s\u00e5 mye om psykiske problemer og f\u00f8lelser i den samiske offentligheten, men ogs\u00e5 samer opps\u00f8ker hjelp og snakker om sine problemer n\u00e5r de f\u00e5r behov for det. Men noen samer kan snakke om ting\u00a0<\/span><em>p\u00e5 en annen m\u00e5te enn terapeuter forventer<\/em><span>, for eksempel som et praktisk\/teknisk problem. Noen er ikke er vant til \u00e5 snakke om kroppslige problemer, sykdom, d\u00f8d og sorg, og finner ikke de rette ordene. Det betyr ikke n\u00f8dvendigvis at personen ikke\u00a0<\/span><em>vil<span>\u00a0<\/span><\/em><span>snakke om sine tanker, f\u00f8lelser og bekymringer, det er mer hvordan man f\u00e5r snakke om ting, p\u00e5 hvilket spr\u00e5k og p\u00e5 hvilken m\u00e5te. Og for noen kan den rette m\u00e5ten v\u00e6re \u00e5 uttrykke og bearbeide f\u00f8lelser og problemer gjennom joik.<\/span><\/p>\n<p><span>En samtale er ogs\u00e5 det tause, det som det ikke kan snakkes om eller ikke finnes ord for. Det at ting er vanskelig \u00e5 snakke om p\u00e5 en direkte m\u00e5te betyr ikke n\u00f8dvendigvis at pasientene\/brukerne ikke\u00a0<\/span><em>vil<\/em><span>\u00a0snakke om hvordan de har det. Av og til er smerten s\u00e5 stor at det er vanskelig \u00e5 finne de rette ordene, og \u00e5 t\u00f8rre \u00e5 snakke om det aller s\u00e5reste.<\/span><\/p>\n<p><span>Utfordringen med \u00e5 tenke at en gruppe mennesker deler en kultur, er alts\u00e5 at det ikke n\u00f8dvendigvis stemmer for den enkelte. I de senere \u00e5r har for eksempel b\u00e5de unge og eldre samiske menn etterlyst mer \u00e5penhet og samtale om psykisk helse.<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=&raquo;Referanser&raquo; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; open_icon_color=&raquo;#e09900&#8243; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; title_level=&raquo;h1&#8243; title_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; title_font_size=&raquo;14px&raquo; closed_title_text_align=&raquo;left&raquo; closed_title_font_size=&raquo;14px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;12px&raquo; body_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_link_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ul_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ol_line_height=&raquo;1.7em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;left&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;||50px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px||10px||true|false&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Denne teksten er hentet fra: Arbeidsgruppen for l\u00e6ringsaktiviteter om samers rettigheter i helse- og sosialtjenesten. (2021). Modul 2. I L\u00e6ringsaktiviteter om samiske rettigheter i helse- og sosialtjenestene. UiT Norges arktiske universitet. <a href=\"https:\/\/lor.instructure.com\/resources\/0965a7b4a62b47518e3d8ebda19bdc0b\">https:\/\/lor.instructure.com\/resources\/0965a7b4a62b47518e3d8ebda19bdc0b<\/a><\/p>\n<p>[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;4_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_code _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_code][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; inner_shadow=&raquo;on&raquo; module_id=&raquo;sprak&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;100px|0px|54px|0px&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;3_5,2_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;3_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text module_id=&raquo;toggle3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#000000&#8243; text_font_size=&raquo;15px&raquo; text_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;justified&raquo; custom_margin=&raquo;|||0px|false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px|7%|60px|52px||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h1>Spr\u00e5klig tilrettelegging<\/h1>\n<p>Samisk befolkning i Norge har rett til \u00e5 bruke samisk spr\u00e5k overfor offentlige tjenester. Spr\u00e5klig tilrettelegging avhenger av at helsevesenet kartlegger pasientenes\/brukernes spr\u00e5k og gir et tilbud om spr\u00e5kvalg ved behov for helse- og sosialtjenester.<\/p>\n<p>Det finnes flere samisk spr\u00e5k, hvor hovedgruppene er i Norge er nord, &#8211; lule, &#8211; og s\u00f8rsamisk spr\u00e5k. Spr\u00e5k, kultur og historie henger tett sammen. Spr\u00e5klig tilrettelegging handler ikke bare om et samiskspr\u00e5klig terapitilbud. Det handler ogs\u00e5 om \u00e5 ha kunnskap om fornorskning og spr\u00e5ktap, og anerkjenne tospr\u00e5klighet og spr\u00e5kveksling som en del av samisk kultur som ogs\u00e5 kan komme til syne i kommunikasjon med helse- og sosialvesenet. Samene og deres spr\u00e5k og kultur fikk hard medfart under fornorskningspolitikken. Samene ble ansett som et primitivt, laverest\u00e5ende folkeslag og samisk spr\u00e5k og kultur skulle erstattes med det norske.\u00a0<a class=\"inline_disabled external\" href=\"https:\/\/snl.no\/fornorsking?fbclid=IwAR3wvEYj8NmbR_GPv6C5nj3Jo98r82aLmylCg7GVD9ta5uSI_Xhg5VyxXAc\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span>Fornorskningsprosessen<\/span><span aria-hidden=\"true\" class=\"ui-icon ui-icon-extlink ui-icon-inline\" title=\"Lenker til en ekstern side.\"><\/span><span class=\"screenreader-only\">\u00a0<\/span><\/a>medf\u00f8rte at samisk identitet ble definert som mindreverdig og skamfullt. Mange skjulte at de var samer og samiskspr\u00e5klige.<\/p>\n<p>Det er alts\u00e5 ikke s\u00e5 lett \u00e5 vite hvem som snakker samisk, verken som dagligspr\u00e5k eller som har det som et nesten glemt barndomsspr\u00e5k. Dette kan ha betydning ved behandling av samiske pasienter\/brukere den dag i dag.<\/p>\n<p>Det er ikke kjent hvor mange samer som snakker samisk, helt eller delvis. Mange, kanskje de fleste, samiskspr\u00e5klige samer er tospr\u00e5klige og behersker ogs\u00e5 norsk. Det er imidlertid viktig \u00e5 understreke at spr\u00e5kkompetanse kan svekkes ved trussel mot liv og helse. I denne sammenhengen betyr det at samer som behersker godt norsk til vanlig kan miste norskkompetansen ved sjokk, krise, sykdom og smerte. Det er derfor ikke uvanlig at en families samiske identitet blir kjent f\u00f8rst n\u00e5r en av de gamle i familien blir syk eller dement og plutselig bare snakker samisk.<\/p>\n<p>Det burde v\u00e6re selvsagt at helse- og sosialvesenet tilrettelegger for at pasienter\/brukere f\u00e5r snakke sitt morsm\u00e5l ved sykdom og krise. Vi vet mye om sjokk- og krisereaksjoner, benektning og fortrengning. Vi vet at mange ikke oppfatter informasjon som er gitt i en krise\u00a0 og sorg, ogs\u00e5 n\u00e5r pasienten f\u00e5r informasjon p\u00e5 sitt morsm\u00e5l. Vi vet ogs\u00e5 at det kan v\u00e6re vanskelig \u00e5 uttrykke f\u00f8lelser og sette ord p\u00e5 det som er mest vanskelig \u00e5 snakke om p\u00e5 et annet spr\u00e5k, spesielt n\u00e5r man st\u00e5r midt oppi en situasjon hvor liv og helse er truet. <span>Informasjon om alvorlig sykdom og trussel for liv og helse <\/span><span>m\u00e5 gjentas mange ganger, p\u00e5 det spr\u00e5ket pasienten forst\u00e5r best.<\/span><\/p>\n<p>Helseinstitusjoner og helsepersonell b\u00f8r derfor kjenne til pasientenes spr\u00e5k, og ha planlagt helsetilbudet p\u00e5 rett spr\u00e5k<span>\u00a0<\/span><em>f\u00f8r<\/em><span>\u00a0<\/span>konsultasjon\/innleggelse. Dette kan l\u00f8ses ved at helseinstitusjonene systematisk kartlegger pasientenes spr\u00e5k, dokumenterer det i pasientjournalsystemet, og kan tilby terapeuter eller tolketjeneste innen det aktuelle spr\u00e5ket.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=&raquo;Referanser&raquo; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; open_icon_color=&raquo;#e09900&#8243; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; title_level=&raquo;h1&#8243; title_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; title_font_size=&raquo;14px&raquo; closed_title_text_align=&raquo;left&raquo; closed_title_font_size=&raquo;14px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;12px&raquo; body_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_link_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ul_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ol_line_height=&raquo;1.7em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;left&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;||50px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px||10px||true|false&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Teksten er hentet fra: Arbeidsgruppen for l\u00e6ringsaktiviteter om samers rettigheter i helse- og sosialtjenesten. (2021). Modul 3. I L\u00e6ringsaktiviteter om samiske rettigheter i helse- og sosialtjenestene. UiT Norges arktiske universitet. https:\/\/lor.instructure.com\/resources\/0965a7b4a62b47518e3d8ebda19bdc0b<\/p>\n<ol>\n<li><a class=\"inline_disabled external\" href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/nou-2016-18\/id2515222\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span>NOU 2016:18. Hjertespr\u00e5ket. Forslag til lovverk, tiltak og ordninger for samiske spr\u00e5k.\u00a0Kommunal- og moderniseringsdepartementet.<\/span><span aria-hidden=\"true\" class=\"ui-icon ui-icon-extlink ui-icon-inline\" title=\"Lenker til en ekstern side.\"><\/span><\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;2_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#7e7f93&#8243; text_font_size=&raquo;13px&raquo; text_line_height=&raquo;1.2em&raquo; link_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_2_font=&raquo;Poiret One|||on|||||&raquo; header_2_text_align=&raquo;center&raquo; header_2_font_size=&raquo;15px&raquo; header_3_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_3_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_3_font_size=&raquo;18px&raquo; header_3_line_height=&raquo;1.2em&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left\">Skrevet av<\/h2>\n<h3><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/inger.j.dagsvold\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Inger Dagsvold<\/a><\/h3>\n<p>Prosjektleder fase 1 SAMINOR 3, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/03\/ambulanse_paramedics.jpg&raquo; title_text=&raquo;SSHF&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One||||||||&raquo; text_font_size=&raquo;12px&raquo; text_line_height=&raquo;0em&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;0px||10px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;0px||10px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Foto: SSHF\/ID<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_blurb title=&raquo;Spr\u00e5k&raquo; url=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/vare-tema\/sprak\/&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#x39;||divi||400&#8243; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; icon_placement=&raquo;left&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom2&#8243; _builder_version=&raquo;4.18.0&#8243; header_level=&raquo;h2&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;left&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_font_size=&raquo;14px&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; text_orientation=&raquo;center&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;20px|3px|20px|3px|true|true&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;17px|25px|17px|25px|true|true&raquo; hover_enabled=&raquo;0&#8243; custom_css_blurb_image=&raquo;margin-left: 8px;&raquo; custom_css_blurb_content=&raquo;display: flex;||flex-direction: row-reverse;||&raquo; border_radii=&raquo;on|5px|5px|5px|5px&raquo; border_width_all=&raquo;2px&raquo; border_color_all=&raquo;#e09900&#8243; box_shadow_style=&raquo;preset3&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; sticky_enabled=&raquo;0&#8243;]<\/p>\n<p>Les mer om de samiske spr\u00e5kene og spr\u00e5khistorie her.<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Samiske rettigheter i helsetjenesten&raquo; url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjQwMjgwIn19@&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#x39;||divi||400&#8243; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; icon_placement=&raquo;left&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&raquo;url&raquo; header_level=&raquo;h2&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;left&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_font_size=&raquo;14px&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; text_orientation=&raquo;center&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;20px|3px|20px|3px|true|true&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;17px|25px|17px|25px|true|true&raquo; custom_css_blurb_image=&raquo;margin-left: 8px;&raquo; custom_css_blurb_content=&raquo;display: flex;||flex-direction: row-reverse;||&raquo; border_radii=&raquo;on|5px|5px|5px|5px&raquo; border_width_all=&raquo;2px&raquo; border_color_all=&raquo;#e09900&#8243; box_shadow_style=&raquo;preset3&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Les mer om hvilke rettigheter samer har i m\u00f8te med helsetjenesten.\u00a0<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Relevante lenker&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe02c;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; admin_label=&raquo;Teaser&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a class=\"inline_disabled external\" href=\"https:\/\/www.nrk.no\/sapmi\/xl\/det-var-ulovlig-a-vaere-agnete-1.14181910\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span>NRK: Det var ulovlig \u00e5 v\u00e6re Agnete<\/span><span aria-hidden=\"true\" class=\"ui-icon ui-icon-extlink ui-icon-inline\" title=\"Lenker til en ekstern side.\"><\/span><\/a><\/li>\n<li><span><a class=\"inline_disabled external\" href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/nou-2016-18\/id2515222\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">NOU 2016:18. Hjertespr\u00e5ket. Forslag til lovverk, tiltak og ordninger for samiske spr\u00e5k. Kommunal- og moderniseringsdepartementet.<\/a><\/span><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/uit.no\/utdanning\/program\/sub?sub_id=701878&amp;p_document_id=686566&amp;fbclid=IwAR3VhmJmZnxHiY81n2e8qjcSmQaSXzMYe2tSZCGozxTgWXqtqAh-HzX-YX4\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">UiT: &laquo;Vi trenger sykepleiere som forst\u00e5r oss&raquo;<\/a><span><\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blog fullwidth=&raquo;off&raquo; posts_number=&raquo;1&#8243; include_categories=&raquo;28,29&#8243; meta_date=&raquo;.&raquo; excerpt_length=&raquo;176&#8243; show_more=&raquo;on&raquo; show_author=&raquo;off&raquo; show_date=&raquo;off&raquo; show_categories=&raquo;off&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_font_size=&raquo;21px&raquo; meta_font_size=&raquo;12px&raquo; read_more_text_color=&raquo;#e09900&#8243; read_more_font_size=&raquo;13px&raquo; background_color=&raquo;rgba(0,0,0,0)&raquo; custom_margin=&raquo;||||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;0px|0px|0px|0px|true|true&raquo; custom_css_read_more=&raquo;color: #e09900;||display: block;||text-align:center;||margin-top: 10px;||border: 1px solid #ccc;||padding: 5px;||letter-spacing: 1px;&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blog][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; inner_shadow=&raquo;on&raquo; disabled_on=&raquo;off|off|off&raquo; module_id=&raquo;demens&raquo; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;100px|0px|54px|0px&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;2_5,3_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;2_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#7e7f93&#8243; text_font_size=&raquo;13px&raquo; text_line_height=&raquo;1.2em&raquo; link_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_2_font=&raquo;Poiret One|||on|||||&raquo; header_2_text_align=&raquo;center&raquo; header_2_font_size=&raquo;15px&raquo; header_3_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_3_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_3_font_size=&raquo;18px&raquo; header_3_line_height=&raquo;1.2em&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left\">Skrevet av<\/h2>\n<h3><strong><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/ann.ragnhild.broderstad\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ann Ragnhild Broderstad<\/a><\/strong><\/h3>\n<p><span>Forsker, faglig leder Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet, og overlege UNN.\u00a0<\/span><\/p>\n<h3><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/person?p_document_id=591278\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Iselin Caroline Finn<\/a><\/h3>\n<p>R\u00e5dgiver, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_blurb title=&raquo;Relevante lenker&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe02c;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;0px|75px|30px|75px|false|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; saved_tabs=&raquo;all&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/www.nrk.no\/video\/--bestefar-har-det-bedre-med-joiken-mener-barnebarnet_7698cb62-a50c-4f83-9b8f-478dc1aa2d1e\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">NRK: &laquo;Bestefar har det bedre med joiken&raquo;<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/www.nrk.no\/video\/samisk-sansehage_127933\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">NRK: Samisk sansehage<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/issuu.com\/nordicwelfare\/docs\/urfolk_och_demens_sv?fr=sZTdlMDI0ODc4Mg\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Rapport fra Nordens velferdssenter: Urfolk och demens i Norden<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Podkast&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe027;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; admin_label=&raquo;Teaser&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/sverigesradio.se\/avsnitt\/1526561\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Sveriges Radio: Simon Marainen &#8211; Ett liv med jojken<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radio.nrk.no\/podkast\/tett_paa\/sesong\/20214-5-6\/l_27fc6cca-4b0a-480e-bc6c-ca4b0a680efe\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">NRK Tett p\u00e5: Joik som terapi<\/a><\/li>\n<li><a href=\"https:\/\/radio.nrk.no\/podkast\/tett_paa\/sesong\/20197-8-9\/l_0ebf3a5c-6633-47ec-bf3a-5c663317ec49\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">NRK Tett p\u00e5: N\u00e5r h\u00f8vdingen i familien blir dement<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Ressurser&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe033;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;100%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; saved_tabs=&raquo;all&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/www.aldringoghelse.no\/demens\/samisk\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><span>Aldring og helse: Informasjon og verkt\u00f8y om demens med samisk spr\u00e5k og kulturperspektiv<\/span><\/a><\/li>\n<li><a href=\"http:\/\/hdl.handle.net\/11250\/2444914\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Hva skal jeg gj\u00f8re idag, tro? \u2013 samiske kulturelle aktiviteter for eldre<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Joik&raquo; url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM4NzYzIn19@&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#x39;||divi||400&#8243; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; icon_placement=&raquo;left&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&raquo;url,link_option_url&raquo; header_level=&raquo;h2&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;left&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_font_size=&raquo;14px&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; text_orientation=&raquo;center&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;20px|3px|20px|3px|true|true&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;17px|25px|17px|25px|true|true&raquo; link_option_url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM4NzYzIn19@&raquo; custom_css_blurb_image=&raquo;margin-left: 8px;&raquo; custom_css_blurb_content=&raquo;display: flex;||flex-direction: row-reverse;||&raquo; border_radii=&raquo;on|5px|5px|5px|5px&raquo; border_width_all=&raquo;2px&raquo; border_color_all=&raquo;#e09900&#8243; box_shadow_style=&raquo;preset3&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Joiken er viktig for mange samer<a href=\"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/velkommen\/litteratur-kunst-og-musikk\/musikk\/joik-2\/\"><\/a>, og kan fremkalle positive f\u00f8lelser og\u00a0 minner. Les mer om joik her.<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_blurb title=&raquo;Samisk mat&raquo; url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM3NTE1In19@&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#x39;||divi||400&#8243; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; icon_placement=&raquo;left&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&raquo;url,link_option_url&raquo; header_level=&raquo;h2&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;left&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_font_size=&raquo;14px&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; text_orientation=&raquo;center&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;20px|3px|20px|3px|true|true&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;17px|25px|17px|25px|true|true&raquo; link_option_url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM3NTE1In19@&raquo; custom_css_blurb_image=&raquo;margin-left: 8px;&raquo; custom_css_blurb_content=&raquo;display: flex;||flex-direction: row-reverse;||&raquo; border_radii=&raquo;on|5px|5px|5px|5px&raquo; border_width_all=&raquo;2px&raquo; border_color_all=&raquo;#e09900&#8243; box_shadow_style=&raquo;preset3&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Kjente smaker fra tradisjonell mat er viktig. Her kan du lese mer om samisk matkultur og finne oppskrifter.\u00a0<\/p>\n<p>[\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;3_5&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#000000&#8243; text_font_size=&raquo;15px&raquo; text_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;rgba(0,0,0,0)&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;justified&raquo; custom_margin=&raquo;|||0px|false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px|7%|60px|25px||&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h1 id=\"demens\" style=\"text-align: left\">Samiske pasienter med demens<\/h1>\n<p>Demens er et samlebegrep p\u00e5 flere kroniske sykdommer som rammer hjernen. Demens utvikler seg over tid, og f\u00f8rer til at hukommelse, spr\u00e5k og v\u00e6rem\u00e5te endrer seg (1).<\/p>\n<p>Personer med demens er unike mennesker med unike livshistorier. N\u00e5r hjernen ikke fungerer slik som f\u00f8r, er det viktig \u00e5 f\u00e5 hjelp til \u00e5 opprettholde funksjoner og tilh\u00f8righet. Spr\u00e5k og kultur\u00a0er viktig ved behandling av demens, og i b\u00e5de\u00a0<a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/demensplan-2020\/id2465117\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Demensplan 2020<\/a>\u00a0og <a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/demensplan-2025\/id2788070\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">2025<\/a> p\u00e5pekes det at det er behov for \u00e5 \u00f8ke kunnskapen og kompetansen i m\u00f8te med samiske pasienter med demens.<\/p>\n<p>For samiske demente som har vokst opp med samisk som hjemmespr\u00e5k og har l\u00e6rt norsk som andrespr\u00e5k, vil ofte samisk spr\u00e5k igjen bli det spr\u00e5ket de uttrykker seg p\u00e5 (2). N\u00e5r helse- og omsorgstjenesten mangler kompetanse p\u00e5 samisk spr\u00e5k og kultur, oppst\u00e5r det kommunikasjonsproblemer og den samiske pasienten blir ofte sett p\u00e5 som d\u00e5rligere enn de i virkeligheten er. \u00c5 ikke bli forst\u00e5tt kan f\u00f8re til ytterligere uro, utrygghet og andre psykiske reksjoner som kan bidra til \u00e5 forverre sykdomsforl\u00f8pet (3).<\/p>\n<p>Mange samer har et n\u00e6rt forhold til joik<a href=\"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/velkommen\/litteratur-kunst-og-musikk\/musikk\/joik-2\/\"><\/a>, og joiken kan gi positive f\u00f8lelser og fremkalle minner (4, 5). Noen p\u00e5r\u00f8rende opplever at slektninger med demens husker bedre hvem de er n\u00e5r de joiker en personjoik, som i <a href=\"https:\/\/www.nrk.no\/sapmi\/joik-hjelper-eldre-med-demens-til-a-fungere-bedre-viser-forskning-1.15122325\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">denne reportasjen fra NRK<\/a>. Ogs\u00e5 annen form for sang kan for mange en vitkig del av den samiske kulturen.<\/p>\n<p>Tradisjonell mat er viktig for livskvalitet. Lukt og smak kan fremkalle gode minner, skape god stemning og gi trygghet. Situasjonen rundt m\u00e5ltidet kan ogs\u00e5 v\u00e6re viktig for det psykososiale milj\u00f8et, og gode opplevelser med tradisjonell mat i hyggelige omgivelser kan \u00f8ke livskvaliteten.<\/p>\n<p>&laquo;Samisk tun&raquo; eller &laquo;sansehage&raquo; er et sted pasientene kan oppleve sanseinntrykk de kjenner godt. Ved \u00e5 komme seg ut p\u00e5 denne m\u00e5ten kan pasientene gjenoppleve b\u00e5de lukt, smak, lyd og synsinntrykk de kjenner godt. <span class=\"NormalTextRun SCXW142491003 BCX0\">P\u00e5 samisk tun<span>\u00a0<\/span><\/span><span class=\"NormalTextRun SCXW142491003 BCX0\">kan<\/span><span class=\"NormalTextRun SCXW142491003 BCX0\">\u00a0man<\/span><span class=\"NormalTextRun SCXW142491003 BCX0\"><span>\u00a0<\/span>lage tradisjonell mat, synge<\/span><span class=\"NormalTextRun SCXW142491003 BCX0\">, joike eller gj\u00f8re andre aktiviteter sammen.\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=&raquo;Referanser&raquo; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; open_icon_color=&raquo;#e09900&#8243; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; title_level=&raquo;h1&#8243; title_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; title_font_size=&raquo;14px&raquo; closed_title_text_align=&raquo;left&raquo; closed_title_font_size=&raquo;14px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;12px&raquo; body_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_link_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ul_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ol_line_height=&raquo;1.7em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;left&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;||50px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px||10px||true|false&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ol>\n<li>Norsk helseinformatikk (2019) Ulike demensformer. Hentet fra: <a href=\"https:\/\/nhi.no\/sykdommer\/eldre\/demens\/demens-ulike-former\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/nhi.no\/sykdommer\/eldre\/demens\/demens-ulike-former\/<\/a><\/li>\n<li>Hanssen, I. (2013). The influence of cultural background in intercultural dementia care: exemplified by Sami patients. <i style=\"font-size: 12px\">Scandinavian Journal of Caring Sciences<\/i><span style=\"font-size: 12px\">,<\/span><i style=\"font-size: 12px\"> 27<\/i><span style=\"font-size: 12px\">(2), 231-237. <\/span><a href=\"https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1471-6712.2012.01021.x\" style=\"font-size: 12px\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/j.1471-6712.2012.01021.x<\/a><span style=\"font-size: 12px\">\u00a0<\/span><\/li>\n<li>Engnes, J. I., Sivertsen, N., Bongo, B. A., &amp; Mehus, G. (2021). S\u00e1mi language in Norwegian health care: \u2018He speaks good enough Norwegian, I don\u2019t see why he needs an interpreter\u2019. <i>Scandinavian Journal of Caring Sciences<\/i>,<i> n\/a<\/i>(n\/a). <a href=\"https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/scs.12986\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/scs.12986<\/a><\/li>\n<li>H\u00e4m\u00e4l\u00e4inen, S., Musial, F., Graff, O., Schirmer, H., Salamonsen, A., &amp; Mehus, G. (2020). The art of yoik in care: Sami caregivers\u2019 experiences in dementia care in Northern Norway. <i>Nordic Journal of Arts, Culture and Health<\/i>,<i> 2<\/i>(1), 22-37. <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.18261\/issn.2535-7913-2020-01-03\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/doi.org\/10.18261\/issn.2535-7913-2020-01-03<\/a><\/li>\n<li>Gonzalez, M. T., &amp; Kirkevold, M. (2014). Benefits of sensory garden and horticultural activities in dementia care: a modified scoping review. <i>Journal of Clinical Nursing<\/i>,<i> 23<\/i>(19-20), 2698-2715. <a href=\"https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/jocn.12388\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">https:\/\/doi.org\/https:\/\/doi.org\/10.1111\/jocn.12388<\/a><\/li>\n<\/ol>\n<p>[\/et_pb_toggle][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/03\/old-couple-1.png&raquo; title_text=&raquo;Illustrasjon: Iselin Caroline Finn&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One||||||||&raquo; text_font_size=&raquo;12px&raquo; text_line_height=&raquo;0em&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;10px||10px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Illustrasjon: Iselin Caroline Finn<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; inner_shadow=&raquo;on&raquo; module_id=&raquo;funksjonsnedsettelser&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_margin=&raquo;-4px|||||&raquo; custom_padding=&raquo;100px|0px|54px|0px&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;1_2,1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#000000&#8243; text_font_size=&raquo;15px&raquo; text_line_height=&raquo;1.8em&raquo; background_color=&raquo;rgba(0,0,0,0)&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;justified&raquo; custom_margin=&raquo;|||0px|false|false&raquo; custom_padding=&raquo;10px|7%|60px|25px||&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h1 style=\"text-align: left\">Samer med funksjonsnedsettelse<\/h1>\n<p>Funksjonsnedsettelse defineres ofte som\u00a0 &laquo;tap av, skade p\u00e5 eller avvik i en kroppsdel eller i en av kroppens psykologiske, fysiologiske eller biologiske funksjoner&raquo; (1).\u00a0Det kan ogs\u00e5 forst\u00e5s som\u00a0misforholdet mellom et individs funksjonsevne og omgivelsenes krav til funksjon.<\/p>\n<p>B\u00e5de samer og personer med funksjonsnedsettelse er grupper som oftere blir utsatt for diskriminering og hatefulle ytringer, sammenlignet med befolkningen for \u00f8vrig (2). Samer med funksjonsnedsettelser er en s\u00e6rlig utsatt gruppe, som kan\u00a0 oppleve mobbing og diskriminering enten p\u00e5 grunn av sin samiske tilknytning, sin funksjonsnedsettelse, eller begge deler. De opplever ofte at helse- og omsorgstilbudet de f\u00e5r, ikke er tilpasset deres samiske kultur, identitet, tankesett, holdninger, verdier og m\u00e5te \u00e5 se verden p\u00e5. <span>Dette kan ha innvirkning p\u00e5 utfall som utdanning, diagnostisering, pleie, rehabilitering og brukerinformasjon. En slik skjevhet i helse- og omsorgstilbudet samsvarer ikke med prinsippet om likeverdig helsetilbud:<\/span><\/p>\n<blockquote>\n<p><span>&laquo;Helse- og omsorgstjenester skal v\u00e6re likeverdige for hele befolkningen og tilpasset ulike behov, forventninger og forst\u00e5else av hva som er gode l\u00f8sninger p\u00e5 et helseproblem. God kommunikasjon, \u00e5penhet og respekt for forskjellighet, ogs\u00e5 seksuell orientering, er avgj\u00f8rende for kvaliteten p\u00e5 m\u00f8tet mellom brukere og helse- og sosialpersonell. God tolketjeneste med kvalifisert tolk og lydh\u00f8rhet i m\u00f8te med pasienten, er en forutsetning for likeverdighet. Spr\u00e5klig tilrettelegging er n\u00f8dvendig for \u00e5 sikre informasjonsflyt, slik at partene har felles forst\u00e5else for planlegging, tilrettelegging og oppf\u00f8lging [&#8230;]&raquo; <a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/meld-st-16-20102011\/id639794\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">(3, <\/a><\/span><a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/meld-st-16-20102011\/id639794\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">s. 90)<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>For \u00e5 gi samer med funksjonsnedsettelse et godt helsetilbud, er det viktig \u00e5 se funksjonsnedsettelsen(e) i sammenheng med pasienten\/brukerens samiske kultur, identitet og verdensanskuelse.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_toggle title=&raquo;Referanser&raquo; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; open_icon_color=&raquo;#e09900&#8243; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; title_level=&raquo;h1&#8243; title_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; title_font_size=&raquo;14px&raquo; closed_title_text_align=&raquo;left&raquo; closed_title_font_size=&raquo;14px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;12px&raquo; body_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_link_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ul_line_height=&raquo;1.6em&raquo; body_ol_line_height=&raquo;1.7em&raquo; background_size=&raquo;initial&raquo; background_position=&raquo;top_left&raquo; background_repeat=&raquo;repeat&raquo; text_orientation=&raquo;left&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px||50px||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;20px||20px||true|false&raquo; use_border_color=&raquo;off&raquo; border_color=&raquo;#ffffff&raquo; border_style=&raquo;solid&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li>\u00a0NOU 2001:22. (2001). <i>Fra bruker til borger \u2014 En strategi for nedbygging av funksjonshemmende barrierer<\/i>.<span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0 <\/span>Hentet fra <a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/nou-2001-22\/id143931\/\">https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/nou-2001-22\/id143931\/<\/a><\/li>\n<li class=\"p1\">Melb\u00f8e, L., Johnsen, B-E., Fedreheim, G.E., &amp; Hansen, K.L. (2016). <em>Situasjonen til samer med funksjonsnedsettelse.<\/em> Stockholm: Nordens V\u00e4lf\u00e4rdscenter. Hentet fra <a href=\"https:\/\/nordicwelfare.org\/publikationer\/situationen-samer-med-funktionsnedsattning\/\">https:\/\/nordicwelfare.org\/publikationer\/situationen-samer-med-funktionsnedsattning\/<\/a><\/li>\n<li class=\"p1\">Meld. St. 16 (2010\u20132011).\u00a0<i>Nasjonal helse- og omrogsplan (2010\u20132015)<\/i>. Helse- og omsorgsdepartementet. <a href=\"https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/meld-st-16-20102011\/id639794\/\"><span class=\"s1\">https:\/\/www.regjeringen.no\/no\/dokumenter\/meld-st-16-20102011\/id639794\/<\/span><\/a><span class=\"Apple-converted-space\">\u00a0<\/span><\/li>\n<\/ol>\n<p>[\/et_pb_toggle][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#7e7f93&#8243; text_font_size=&raquo;13px&raquo; text_line_height=&raquo;1.2em&raquo; link_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_2_font=&raquo;Poiret One|||on|||||&raquo; header_2_text_align=&raquo;center&raquo; header_2_font_size=&raquo;15px&raquo; header_3_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_3_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_3_font_size=&raquo;18px&raquo; header_3_line_height=&raquo;1.2em&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left\">Skrevet av<\/h2>\n<h3><strong><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/ann.ragnhild.broderstad\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Ann Ragnhild Broderstad<\/a><\/strong><\/h3>\n<p><span>Forsker, faglig leder Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet, og overlege UNN.\u00a0<\/span><\/p>\n<h3><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/person?p_document_id=591278\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Iselin Caroline Finn<\/a><\/h3>\n<p>R\u00e5dgiver, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_blurb title=&raquo;Relevante lenker&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#xe101;||divi||400&#8243; image_icon_width=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_tablet=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_phone=&raquo;36px&raquo; image_icon_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; admin_label=&raquo;Teaser&raquo; module_class=&raquo;pa-bullet-list-1 orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;center&raquo; header_font_size=&raquo;22px&raquo; header_line_height=&raquo;1.8em&raquo; body_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_font_size=&raquo;14px&raquo; body_line_height=&raquo;2em&raquo; body_link_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ul_text_color=&raquo;#000000&#8243; body_ol_text_color=&raquo;#000000&#8243; background_color=&raquo;#ffffff&raquo; width=&raquo;100%&raquo; max_width=&raquo;89%&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; custom_margin=&raquo;30px|75px|30px|75px|true|true&raquo; custom_padding=&raquo;30px|30px|30px|30px|true|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; animation_intensity_zoom=&raquo;10%&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset1&#8243; box_shadow_vertical=&raquo;10px&raquo; box_shadow_blur=&raquo;67px&raquo; box_shadow_spread=&raquo;21px&raquo; box_shadow_color=&raquo;rgba(1,33,92,0.1)&raquo; icon_font_size=&raquo;36px&raquo; image_max_width_tablet=&raquo;60px&raquo; image_max_width_phone=&raquo;&raquo; image_max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<ul>\n<li><a href=\"https:\/\/omsorgsforskning.brage.unit.no\/omsorgsforskning-xmlui\/bitstream\/handle\/11250\/2497079\/Melb%C3%B8e_Johnsen.pdf?sequence=1\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">Situasjonen til samer med funksjonsnedsettelse,\u00a0Nordens Velferdssenter (2016)<\/a><\/li>\n<\/ul>\n<p>[\/et_pb_blurb][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/03\/samisk-rullestolbruker.png&raquo; title_text=&raquo;Illustrasjon: Iselin Caroline Finn&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_margin=&raquo;|-36px||||&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;Poiret One||||||||&raquo; text_font_size=&raquo;12px&raquo; text_line_height=&raquo;0em&raquo; text_orientation=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;10px||10px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p>Illustrasjon: Iselin Caroline Finn<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; inner_shadow=&raquo;on&raquo; module_id=&raquo;sdg&raquo; module_class=&raquo;orange-link&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; width=&raquo;100%&raquo; width_tablet=&raquo;100%&raquo; width_phone=&raquo;&raquo; width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; max_width_tablet=&raquo;&raquo; max_width_phone=&raquo;&raquo; max_width_last_edited=&raquo;on|tablet&raquo; module_alignment=&raquo;center&raquo; height=&raquo;80%&raquo; height_tablet=&raquo;&raquo; height_phone=&raquo;&raquo; height_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_margin=&raquo;4%||||false|false&raquo; custom_padding=&raquo;100px|0px|54px|0px&raquo; border_width_all=&raquo;10px&raquo; border_color_all=&raquo;#FFFFFF&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_row column_structure=&raquo;1_4,3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; custom_margin=&raquo;||20px||false|false&raquo; border_color_all=&raquo;#F6F4F2&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/04\/Baerekraftshjulet-gjennomsiktig-bakgrunn-RGB.png&raquo; title_text=&raquo;B\u00e6rekraftshjulet -gjennomsiktig bakgrunn RGB&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; width=&raquo;80%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; module_alignment_tablet=&raquo;center&raquo; module_alignment_phone=&raquo;center&raquo; module_alignment_last_edited=&raquo;on|phone&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h1>FNs b\u00e6rekraftsm\u00e5l<\/h1>\n<p data-css=\"tve-u-17b1be51a25\"><span>B\u00e6rekraftsm\u00e5lene er verdens felles arbeidsplan for \u00e5 utrydde fattigdom, bekjempe ulikhet og stoppe klimaendringene. B\u00e6rekraftsm\u00e5lene best\u00e5r av 17 m\u00e5l og 169 delm\u00e5l som skal fungere som en felles global retning for land, n\u00e6ringsliv og sivilsamfunn.\u00a0<\/span><\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_4,3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_margin=&raquo;10px||||false|false&raquo; border_width_top=&raquo;1px&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; text_font=&raquo;||||||||&raquo; text_text_color=&raquo;#7e7f93&#8243; text_font_size=&raquo;13px&raquo; text_line_height=&raquo;1.2em&raquo; link_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_font=&raquo;||||||||&raquo; header_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_2_font=&raquo;Poiret One|||on|||||&raquo; header_2_text_align=&raquo;center&raquo; header_2_font_size=&raquo;15px&raquo; header_3_font=&raquo;|700|||||||&raquo; header_3_text_color=&raquo;#000000&#8243; header_3_font_size=&raquo;18px&raquo; header_3_line_height=&raquo;1.2em&raquo; width=&raquo;95%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;-7px||50px||false|false&raquo; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<h2 style=\"text-align: left\">Skrevet av<\/h2>\n<h3><a href=\"https:\/\/uit.no\/ansatte\/inger.j.dagsvold\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Inger Dagsvold<\/a><\/h3>\n<p>Prosjektleder fase 1 SAMINOR 3, Senter for samisk helseforskning, UiT Norges arktiske universitet<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/04\/Alle-ikoner-RGB_Bokmal_Side_08.png&raquo; title_text=&raquo;Alle ikoner RGB_Bokm\u00e5l_Side_08&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; width=&raquo;80%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; module_alignment_tablet=&raquo;center&raquo; module_alignment_phone=&raquo;center&raquo; module_alignment_last_edited=&raquo;on|phone&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p><strong>M\u00e5l 3: <\/strong><strong>God helse og livskvalitet: Sikre god helse og fremme livskvalitet for alle, uansett alder\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><em>3.8) Oppn\u00e5 allmenn dekning av helsetjenester, inkludert ordninger som beskytter mot \u00f8konomiske konsekvenser, og allmenn tilgang til grunnleggende og gode helsetjenester og trygge, virksomme og n\u00f8dvendige medisiner og vaksiner av god kvalitet og til en overkommelig pris.<\/em><\/p>\n<p>Om kommunikasjon:<\/p>\n<p>B\u00e6rekraftsm\u00e5l 3.8 understreker at alle har rett til god helse og livskvalitet. Tilgang til gode helsetjenester skal bidra til dette. God kommunikasjon mellom helse- og sosialpersonell og pasient\/bruker er avgj\u00f8rende for \u00e5 lykkes med utformingen av gode helse- og sosialtjenester. God kommunikasjon bidrar til at helse- og sosialpersonell forst\u00e5r pasientens problem p\u00e5 rette m\u00e5te og har avgj\u00f8rende betydning for muligheten for at pasienten f\u00e5r korrekt diagnose, rett behandling og god pleie og omsorg. Helse- og sosialpersonells kunnskap om kulturelle forskjeller i m\u00e5ter \u00e5 kommunisere p\u00e5 er viktig for at samiske pasienter og brukere f\u00e5r gode helse- og sosialtjenester.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Om spr\u00e5k:<\/p>\n<p>B\u00e6rekraftsm\u00e5l 3.8 sier at alle skal ha tilgang til gode helsetjenester som er trygge og virksomme. Samisk befolkning i Norge har rett til \u00e5 bruke samisk spr\u00e5k overfor offentlige tjenester, inkl. helse- og sosialtjenester. Helse- og sosialinstitusjoner og helse- og sosialpersonell m\u00e5 derfor ha kunnskap om at tjenestene de yter skal gi pasienter og brukere mulighet til \u00e5 velge det spr\u00e5ket de vil motta tjenestene p\u00e5. Informasjon og kommunikasjon p\u00e5 et felles spr\u00e5k er helt avgj\u00f8rende for at tjenestene skal v\u00e6re trygge og virksomme.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_4,3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_margin=&raquo;10px||||false|false&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_image src=&raquo;https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-content\/uploads\/sites\/27\/2021\/04\/Alle-ikoner-RGB_Bokmal_Side_21.png&raquo; title_text=&raquo;Alle ikoner RGB_Bokm\u00e5l_Side_21&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; width=&raquo;80%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; module_alignment_tablet=&raquo;center&raquo; module_alignment_phone=&raquo;center&raquo; module_alignment_last_edited=&raquo;on|phone&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_image][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;3_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_text _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;]<\/p>\n<p><strong>M\u00e5l 16 Fred, rettferdighet og velfungerende institusjoner: Fremme fredelige og inkluderende samfunn for \u00e5 sikre b\u00e6rekraftig utvikling, s\u00f8rge for tilgang til rettsvern for alle og bygge velfungerende, ansvarlige og inkluderende institusjoner p\u00e5 alle niv\u00e5er. <\/strong><\/p>\n<p>Samisk befolkning i Norge har rett til \u00e5 bruke samisk spr\u00e5k overfor offentlige tjenester, inkl. helse- og sosialtjenester. Helse- og sosialinstitusjoner skal derfor kartlegge hvilket spr\u00e5k pasienter og brukere \u00f8nsker og trenger \u00e5 motta tjenestene p\u00e5. Dette sikrer at samisktalende pasienter og brukere har likeverdig tilgang til velfungerende, ansvarlige og inkluderende helse- og sosialinstitusjoner p\u00e5 alle niv\u00e5er.<\/p>\n<p>[\/et_pb_text][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;4_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_column][\/et_pb_row][et_pb_row column_structure=&raquo;1_3,1_3,1_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;1_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _module_preset=&raquo;default&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_blurb title=&raquo;FNs b\u00e6rekraftsm\u00e5l&raquo; url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM3NjUzIn19@&raquo; use_icon=&raquo;on&raquo; font_icon=&raquo;&#x39;||divi||400&#8243; icon_color=&raquo;#e09900&#8243; icon_placement=&raquo;left&raquo; content_max_width=&raquo;100%&raquo; module_class=&raquo;hover-zoom&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&raquo;url,link_option_url&raquo; header_level=&raquo;h2&#8243; header_font=&raquo;Poiret One|700||on|||||&raquo; header_text_align=&raquo;left&raquo; header_font_size=&raquo;20px&raquo; body_font=&raquo;||||||||&raquo; body_text_align=&raquo;left&raquo; body_font_size=&raquo;14px&raquo; background_color=&raquo;#f6f4f2&#8243; transform_scale=&raquo;90%|90%&raquo; text_orientation=&raquo;center&raquo; max_width=&raquo;87%&raquo; module_alignment=&raquo;right&raquo; custom_margin=&raquo;20px|3px|10px|3px|false|true&raquo; custom_margin_tablet=&raquo;&raquo; custom_margin_phone=&raquo;&raquo; custom_margin_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;10%|20px||20px|false|true&raquo; animation_style=&raquo;zoom&raquo; link_option_url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM3NjUzIn19@&raquo; custom_css_blurb_image=&raquo;margin-left: 8px;&raquo; custom_css_blurb_content=&raquo;display: flex;||flex-direction: row-reverse;||&raquo; border_radii=&raquo;on|5px|5px|5px|5px&raquo; border_width_all=&raquo;2px&raquo; border_color_all=&raquo;#e09900&#8243; box_shadow_style=&raquo;preset3&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][\/et_pb_blurb][\/et_pb_column][\/et_pb_row][\/et_pb_section][et_pb_section fb_built=&raquo;1&#8243; specialty=&raquo;on&raquo; module_class=&raquo; et_pb_specialty_fullwidth&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; inner_width=&raquo;89%&raquo; inner_width_tablet=&raquo;80%&raquo; inner_width_phone=&raquo;&raquo; inner_width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; inner_max_width=&raquo;89%&raquo; inner_max_width_tablet=&raquo;80%&raquo; inner_max_width_phone=&raquo;&raquo; inner_max_width_last_edited=&raquo;on|desktop&raquo; custom_padding=&raquo;0|0px|0|0px|false|false&raquo; make_fullwidth=&raquo;on&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column type=&raquo;1_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column][et_pb_column type=&raquo;2_3&#8243; specialty_columns=&raquo;2&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][et_pb_row_inner column_structure=&raquo;1_4,1_4,1_4,1_4&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; global_colors_info=&raquo;{}&raquo;][et_pb_column_inner type=&raquo;1_4&#8243; saved_specialty_column_type=&raquo;2_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column_inner][et_pb_column_inner type=&raquo;1_4&#8243; saved_specialty_column_type=&raquo;2_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column_inner][et_pb_column_inner type=&raquo;1_4&#8243; saved_specialty_column_type=&raquo;2_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][\/et_pb_column_inner][et_pb_column_inner type=&raquo;1_4&#8243; saved_specialty_column_type=&raquo;2_3&#8243; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; custom_padding=&raquo;|||&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; parallax__hover=&raquo;off&raquo; parallax_method__hover=&raquo;on&raquo; custom_padding__hover=&raquo;|||&raquo;][et_pb_button button_url=&raquo;@ET-DC@eyJkeW5hbWljIjp0cnVlLCJjb250ZW50IjoicG9zdF9saW5rX3VybF9wYWdlIiwic2V0dGluZ3MiOnsicG9zdF9pZCI6IjM2OTExIn19@&raquo; button_text=&raquo;Helse&raquo; button_alignment=&raquo;left&raquo; _builder_version=&raquo;4.16&#8243; _dynamic_attributes=&raquo;button_url&raquo; custom_button=&raquo;on&raquo; button_text_size=&raquo;18px&raquo; button_text_color=&raquo;#ffffff&raquo; button_bg_color=&raquo;#e09900&#8243; button_border_width=&raquo;0px&raquo; button_border_radius=&raquo;10px&raquo; button_font=&raquo;Poiret One|700|||||||&raquo; button_icon=&raquo;&#x34;||divi||400&#8243; button_icon_placement=&raquo;left&raquo; button_on_hover=&raquo;off&raquo; custom_margin=&raquo;25px|||&raquo; custom_padding=&raquo;10px|20px|10px|30px|true|false&raquo; box_shadow_style=&raquo;preset2&#8243; locked=&raquo;off&raquo; global_colors_info=&raquo;{}&raquo; button_text_size__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_text_size__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_text_size__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_text_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_text_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_text_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_border_width__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_border_width__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_border_width__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_border_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_border_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_border_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_border_radius__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_border_radius__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_border_radius__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_letter_spacing__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_letter_spacing__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_letter_spacing__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_bg_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_one_bg_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo; button_two_bg_color__hover_enabled=&raquo;off&raquo;][\/et_pb_button][\/et_pb_column_inner][\/et_pb_row_inner][\/et_pb_column][\/et_pb_section]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kommunikasjon*p\u00e5 samisk*I ethvert helsem\u00f8te, uavhengig om det er innen somatikk eller psykisk helsevern, er kommunikasjonen mellom helse- og sosialpersonell og pasient\/bruker avgj\u00f8rende for \u00e5 lykkes med utformingen av helse- og sosialhjelp p\u00e5 en hensiktsmessig m\u00e5te. M\u00e5ten \u00e5 m\u00f8te og kommunisere med pasienten p\u00e5 vil ha stor betydning for tillit og muligheten for \u00e5 etablere en [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1949,"featured_media":0,"parent":36911,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_et_pb_use_builder":"on","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"class_list":["post-37055","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/37055","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1949"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=37055"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/37055\/revisions"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/36911"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/result.uit.no\/reaidu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=37055"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}